VERİMLİLİK GM enflasyonu körükler. Varyasyondan haberi yoktur. Bu tür bir yazıyı hiçbir zaman yazamaz.
Ücretlerle ilgili bozukluğun yetersizliğin KÖK nedenidir. MALİYE ve Merkez Bankasının VARYASYON üzerinde etkisi olamaz. Düşüremez, varyasyon artışının milletle beraber kurbanıdır.
ChatGBT den
1) Fiyat varyasyonu (oynaklığı) ve enflasyon
Fiyatların sık ve düzensiz değişmesi (yüksek varyans):
🔹 Enflasyon beklentilerini bozar
Hanehalkı ve firmalar gelecekteki fiyatları öngöremez → “nasıl olsa artacak” algısı güçlenir.
🔹 Fiyatlama davranışını hızlandırır
Firmalar riskten korunmak için fiyatlara ek marj koyar → enflasyonu besler.
🔹 Para politikasının etkisini zayıflatır
Merkez bankasının sinyalleri daha az güvenilir hale gelir.
➡️ Sonuç: Yüksek fiyat varyasyonu, enflasyonu kalıcı hale getirme eğilimindedir.
2) Talep varyasyonu ve enflasyon
Talepteki dalgalanmalar:
Pozitif talep şokları (ani tüketim artışı) → arz kısa vadede uyum sağlayamaz → talep enflasyonu
Düzensiz talep → firmalar stok ve fiyat riskini fiyatlara yansıtır
➡️ Özellikle arz esnekliği düşükse, talep varyasyonu enflasyonu artırır.
3) Para arzındaki varyasyon ve enflasyon
Para politikasındaki dalgalanmalar:
Para arzının istikrarsız artışı → fiyatlar genel düzeyinde oynaklık
Güven kaybı → enflasyon beklentileri yukarı yönlü sapar
➡️ Enflasyon sadece artmaz, öngörülemez hale gelir.
4) Gelir ve maliyet varyasyonu
Girdi fiyatları (enerji, döviz, hammadde) çok değişkense
→ maliyet enflasyonu
Gelir dağılımındaki varyasyon artarsa
→ bazı kesimlerde talep baskısı yoğunlaşabilir
Kısa özet
Yüksek varyasyon = belirsizlik
Belirsizlik → beklentiler bozulur
Beklentiler bozulunca → enflasyon daha kalıcı ve kontrol edilmesi zor olur
Türkiye özelinde varyasyon
Türkiye özelinde varyasyonun (oynaklığın) enflasyon üzerindeki etkisi, yapısal ve davranışsal nedenlerle birçok ülkeye kıyasla daha güçlü çalışır. Başlıklar halinde netleştireyim:
1) Döviz kuru varyasyonu → enflasyonun ana taşıyıcısı
Türkiye’de enflasyonun en kritik belirleyeni kur oynaklığıdır.
İthal girdi oranı yüksek (enerji, ara malı, tarım girdileri)
Kur sadece arttığında değil, dalgalandığında bile fiyatlara yansır
Firmalar “ileride daha da artabilir” beklentisiyle önceden fiyatlar
➡️ Kur varyasyonu → maliyet belirsizliği → fiyatlara risk primi
➡️ Bu durum “kur geçişkenliğini” kalıcı hale getirir
2) Enflasyon beklentilerindeki varyasyon (beklentilerin dağılması)
Türkiye’de farklı kesimler çok farklı enflasyon bekler:
Hanehalkı: Çok yüksek bekler
Firmalar: Daha da yüksek bekler
Piyasa profesyonelleri: Görece düşük ama istikrarsız
Bu beklentiler arası varyasyon şu sonuçları doğurur:
Ücret pazarlıkları sertleşir
Firmalar kısa vadeli ve sık fiyat günceller
Enflasyon kendini besleyen bir sürece girer
3) Para politikası varyasyonu (öngörülemezlik)
Faiz kararlarında yön ve süreklilik sorunu
Politika söylemi ile uygulama arasındaki fark
Sık değişen araçlar (makroihtiyati önlemler vb.)
➡️ Politika varyasyonu arttıkça:
Merkez Bankası’nın çapa rolü zayıflar
Enflasyon beklentileri dağılır
Para politikasının gecikmeli etkisi bozulur
4) Gıda ve enerji fiyatlarındaki yüksek varyasyon
Türkiye’de:
Tarım arzı iklim, lojistik ve girdi maliyetlerine çok duyarlı
Enerji fiyatları dövize endeksli
Sonuç:
Manşet enflasyon sık sık sıçrar
Çekirdek enflasyon da zamanla yukarı çekilir
Enflasyon algısı, resmi rakamların üstüne çıkar
5) Gelir ve ücret ayarlamalarındaki varyasyon
Asgari ücret ve kamu maaşları toplu ve büyük sıçramalarla ayarlanıyor
Özel sektör ücretleri daha düzensiz
➡️ Bu durum:
Talepte dönemsel patlamalara
Hizmet enflasyonunda katılığa
Fiyat–ücret sarmalına yol açıyor
Türkiye için kritik sonuç
Türkiye’de sorun sadece yüksek enflasyon değil,
yüksek ve sürekli varyasyondur.
🔴 Yüksek enflasyon düşürülebilir
🔴 Ama yüksek oynaklık varsa, enflasyon kalıcı olur
Kısa politika çıkarımı
Türkiye’de enflasyonla mücadelede:
Tek seferlik sıkılaşmalar değil,
Öngörülebilirlik,
Kur ve politika istikrarı,
Beklentileri daraltan net iletişim
en az faiz kadar önemlidir.
GEMİNİ den
Değişkenliğin (oynaklığın/değişkenliğin) enflasyon üzerindeki etkisi, ekonomideki en büyük "verimsizlik" kaynaklarından biridir. İktisat literatüründe bu durum genellikle enflasyonun belirsizliği ve fiyat oynanması (uçucu) üzerinden açıklanır.
Varyasyon (oynaklık) artışlarında düşüş oranları şu şekilde bozulma:
1. Fiyat Algısının Bozulması (Gürültü Etkisi)
Normal bir ekonomide Fiyatları, bir malın kıtlığı veya değeri hakkında bilgi veren sinyallerdir.
Yüksek Varyasyon: Fiyatlar sürekli ve dengesiz bir şekilde dalgalandığında, karakteristik ve ürünlerin "neyin ucuz pahalı olduğunu" anlayamaz hale gelir.
Sonuç: Bu "gürültü", piyasadaki rekabetin şiddetidir. Tüketici fiyat karşılaştırması yapamadığı için firmaların maliyet artışlarının çok üzerinde yapabiliyorlar, bu da enflasyonu daha da körükler.
2. Beklenti Dağılımı ve "İkinci Tur" Etkileri
İstatistiksel olarak, değiştirilecek enflasyon tahminleri arasındaki değişim (uzlaşı kaybı) artarsa:
Herkesin kendi riski için "en kötü senaryoyu" fiyatlamaya başlar.
İşçiler en yüksek enflasyon oranına göre ücret artışına, firmalar ise fiyat artışına göre yüksek maliyet artışına göre talep ediyor.
Bu durum, gerçekleşen enflasyonun beklentilerinin üzerinde birikmesine neden olan bir sarmal yaratır.
3. Risk Primi ve Faiz İlişkisi
Varyasyonun yüksek olduğu (enflasyonun bir ay %2, diğer ay %10 çıktığı) bir aşınma performansı artar.
Risk Primi: Borç verenler, paralarının değer kaybına uğrayacağından emin olamadıkları için yüksek bir “belirsizlik primi” talep ederler.
Maliyet Artışı: Yüksek faizler üretim maliyetleri artar, bu fiyattaki fiyatlara yansır ve enflasyonu yukarı iter.
Makine Analogine Dönüş
Bir ekonomide düşük enflasyonlu enflasyon, düzenli çalışan bir makinenin sesi gibidir; herkes ona göre önlemini alır. Ancak yüksek miktardaki enflasyon , makinenin bir hızda çoğalan bir yavaşlamasıdır. Bulaştı (titreşim):
Parçaların (şirketlerin) öngörülemez şekilde kırılmasına,
Yağlama sisteminin (mali likidite) miktarına,
Sonunda makinenin (ekonominin) kullanımına yol açar.
Özet: Varyasyonun artması, enflasyonun sadece bir sayı ile bir kaos faktörüne dönüştürülebilmesidir. Bu da katma değerinin düşmesinin en temel etkenidir.
Enflasyon çeşitliliğini dizginlemek için merkez bankalarının neden "fiyat istikrarı" ve "şeffaflık" üzerinde bu kadar desteklendiğini daha ayrıntılı olarak incelemek ister misiniz?
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder